Yazar:

İğneada’da Türkiye’nin Uzay Hamlesi: Roketsan, TUA ve YDA’nın Fırlatma Üssü Çalışmaları

Kuzeyin Sessiz Gücü: İğneada Uzay Fırlatma Merkezi ve Türkiye’nin Stratejik Atılımları. Türkiye’nin Uzaya Açılan Kapısı İğneada’da Fırlatma ve Roket Teknolojileri

Stratejik Konum

İğneada, Kırklareli’de Karadeniz kıyısında bulunan ve coğrafi konumu nedeniyle uzay ve roket testleri için seçilen bir bölgedir. ROKETSAN tarafından burada bir uydu/roket fırlatma üssü inşa edilmiş olup test için yakından izlenen bir merkez haline gelmiştir.

Fırlatma Altyapısı ve YDA Katkısı

  • Toprak işlerinin sürdüğü üs: DefenceTurk forumlarında paylaşılan uydu görüntülerinde, Uzay Fırlatma Merkezi (UFM) için topografik hazırlıkların 2022 itibarıyla devam ettiği belirtilmiş.
  • YDA Group işbirliği: Altyapı ve üstyapı inşaatlarında YDA gibi özel sözleşmeli firmaların görev aldığı forum ve haber kaynaklarında aktarılmıştır .

Roketsan’ın Sonda Roket Çalışmaları

  • SR‑1/SR‑100 gibi sonda roketler: Roketsan’ın 1 kg kapasiteli SR‑100 gibi sonda roketleri tasarlayıp, 2023 sonbaharında 300 km hedefiyle İğneada'dan denendiği açıklanmıştır.
  • İlk fırlatma (Ağustos 2023): Roketsan’ın geliştirdiği sonda roket, İğneada’daki Hisar Test Merkezi’nden başarıyla fırlatıldı.
  • Kullanılan teknoloji: Roketin tüm kritik alt sistemlerinin milli olarak geliştirildiği duyuruldu.


Ocaklar – Roket Denemeleri ve Planlar

  • Savunma Sanayii Başkanlığı’nın ifadesi: Başarıyla gerçekleştirilen bu fırlatmanın, Türkiye’nin uzay çalışmalarına “çok büyük bir ivme kazandıracağı” vurgulandı.
  • Twitter duyurusu: Türkiye Uzay Ajansı (TUA) da aynı günlerde benzer mesajlar paylaşarak bu başarının altını çizmiştir .

Gelecek Stratejileri ve Teknik Yol Haritası

  • 550 kg’lık ŞİMŞEK‑400 ve ŞİMŞEK‑2: 2027'de 550 kg kapasiteli ŞİMŞEK‑400 ve sonrasında 2028'de çok kademeli ŞİMŞEK‑2 fırlatma araçlarının denemeleri planlanmakta.
  • Sıvı yakıtlı roket moturu SR‑0.1: 29 Ekim 2020'de başarıyla test edilmiş; 136 km irtifa kazanılmıştır. MUFS projesi kapsamında, 100 kg altı mikro uyduları yörüngeye taşımak üzere altyapı inşası sürüyor.

Kritik Alt Sistemler & İş Birlikleri

  • Roket motoru teknolojisi: Katı ve sıvı yakıtlı roket motorlarına yönelik test-sanayi integrasyonu devam etmekte .
  • Üst düzey eğitim: 2021’de TUA–Roketsan ortaklığıyla "Uzay Fırlatma Sistemleri" eğitimi düzenlendi; bu programla teknik personel yetiştirilmekte .

Saha Kullanım & Deniz Emniyet Bölgeleri

  • Navtex ilanı: 11–13 Ağustos 2023 tarihlerinde Karadeniz üzerinde test fırlatmaları için deniz trafiğine kısıtlamalar getirildi; bu, testlerin aktif deniz koruması altında yürütüldüğünü gösteriyor.


Özet & Değerlendirme

Kategori    

Durum

Tesis & altyapı    

İğneada’da test merkezleri, özel fırlatma rampaları kuruldu; YDA gibi firmalar destek veriyor

Roket türleri                        

SR‑1/SR‑100 sonda roketleri, SR‑0.1 liquid testleri, SR‑100 ve ŞİMŞEK‑400/2 planlanmakta

Başarılar

Ağustos 2023’te başarılı sonda roket fırlatması; 300 km+ hedefleniyor

Gelecek planları

Mikro uyduları (100 kg altı) LEO’ya fırlatma hazırlıkları sürüyor

 

Kurum ve Rolleri: TUA, Roketsan, YDA

  • Türkiye Uzay Ajansı (TUA): Uydu-lansman stratejileri, yatırım planları ve test süreçlerini organize ediyor; Twitter üzerinden bilgilendirme yapıyor .
  • Roketsan: Motor ve roket sistemlerini geliştiriyor, yerli alt sistem üretiminde öncü; eğitim ve saha testler düzenliyor .
  • YDA Group ve diğer tedarikçiler: İnşaat ve altyapı süreçlerinde sahada yer alıyor; forumlarda yol hazır olduğu bildiriliyor.

 

Sonuç

İğneada, Türkiye'nin uzay erişim hedefleri doğrultusunda test üssü ve fırlatma merkezi konumuna ulaşıyor. Roketsan’ın sonda roket testleri başarıyla tamamlanmış, 300 km+ irtifaya çıkılırken, ŞİMŞEK serisi ve mikro uydu fırlatma sistemleri de planlanıyor. TUA’nın stratejik liderliği, Roketsan’ın mühendislik yetkinlikleri ve YDA gibi firmaların saha desteğiyle, Türkiye’nin bu bölgedeki uzay kabiliyeti hızla gelişiyor.


"Türkiye'de Uzay Üssü ( Limanı ) Nerede Olabilir ?" İle İlgili Bilim İnsanlarının Bazı Yazıları

Eğer bir uzay üssü kuracaksak uzak gelecekteki seyrek ve pahalı fırlatmalara değil, yakın ve orta vadede kendi füzemizle ve daha çok sayıda yapılacak fırlatmalara göre karar vermek durumundayız. Ayrıca bir fırlatma üssü kurulacaksa fırlatmaların Doğuya doğru yapılması, önünde 100-200 km gibi boş bir güvenlik alanın bulunması, 1000-2000 km gibi bir mesafede de  fırlatılışın ilk evresinin izlenebilmesi gerekir.
Bütün bu değerlendirmelerden sonra Türkiye’nin kuracağı uzay üssü için en uygun yerin Trakya’da Kırklareli ilinin Karadeniz kıyıları olduğu ortaya çıkar. Fırlatma doğuya doğru olacağından önünde yerleşim yeri yoktur, güvenlik alanı kolayca sağlanabilir. Fırlatmanın hemen sonrasında uzaya çıkış ve yörüngeye girişin kritik önem taşıdığı ilk birkaç dakikada izleme amaçlı olarak Sinop, Artvin gibi illerimizde, gerekirse Azerbaycan’da iletişim için tesis kurulabilir.
Son söz olarak, “Milli Uzay Programı”nda  öngörülen uzay limanı için ekvatorda yer aramayı bırakmalı, Kırklareli kıyılarında bir üs kurmayı planlamalıyız.

Türkiye Ne Amaçlıyor

Şimdi Türkiye’nin fırlatması planlanan uyduların hangi yörüngelere gönderilmesi beklenir ve buna göre uzay üssünün nerede kurulması doğru olur sorusuna yanıt vermeye çalışalım. Türkiye’de planlanan iki tür uydu olması söz konusudur. Telekom ve gözlem uyduları. Önce telekom uydularına bakalım.
Telekom uyduları ağır, pahalı, üretim süresi uzun, yüksek teknoloji gerektiren uydulardır. Dünya’da az sayıda kuruluşun üretebildiği ve ömürleri 12-15 yıl kadar olan bu uydulardan yılda en çok birkaç tane fırlatılır. Ayrıca telekom uydularını fırlatacak füzelerin LEO’ya uydu fırlatacak füzelerden çok daha büyük ve güçlü olmaları gerekir. Türkiye’nin kendi ürettiği telekom uydusunu kendi füzesi ile fırlatması, en az 10, muhtemelen 15-20 yıldan önce söz konusu olamaz. Maliyeti de birkaç milyar dolar olur. O düzeye eriştiğinde de en sık olarak iki veya üç yılda bir, bir tane fırlatma yapabilir. Buna karşılık eğer ürettiğiniz  telekom uydunuz varsa, dünyada kullanabileceğiniz hazır bekleyen fırlatıcılar var.  . Bu durumda Türkiye için ekvator üstünde bir fırlatma üssü (limanı) kurma düşüncesi anlamını kaybediyor.
Şimdi gözlem uydularına gelirsek hemen söyleyelim ki, fırlatacağımız gözlem uydusu sayısı telekom uydusu sayısından çok daha fazla olacaktır. Ayrıca LEO yörüngeye uydu gönderecek füzemizi 2-4 yıl içinde geliştirmemiz olasıdır. Türkiye’nin gözlem uydusu için en uygun yörünge nedir sorusunun yanıtı çok önemlidir. Başkaları kutupsal yörünge kullanıyor diye bizim de öyle bir yörüngeye uydu koymamız gerekmez, uygun da düşmez.
Önce gözlem uydusu gönderme amacımız nedir diye soralım. Gözlemlemek istediğimiz bölgeler, kutuplar, Sibirya, Kanada, İskandinavya gibi yerler değilse, kutupsal yörünge bize uymaz. Uydumuz sınırlı kaynağı olan zamanını, oralarda geçirmemelidir. Buna karşılık eğer bizi ilgilendiren bölgeler yurdumuz, Orta Doğu, Kafkaslar, Balkanlar, Orta ve Güney Avrupa, Akdeniz ve Güneyindeki bölgeler ise, uydumuzun eğim açısının 45-50 derece olması daha doğru olur. Bu açılarla ilgilendiğimiz bölgeleri daha sık, daha çok ve günün değişik saatlerinde gözlemleyebiliriz. Eğer bilim insanlarımız kutup bölgeleri ile ilgileniyorlarsa oraları gözlemleyerek veri toplayan onlarca uydu veri paylaşımına hazırdır.

Fuat İnce
TÜBİTAK
 
Türkiye’nin fırlatma üssü nerede olabilir diye sorgularsak karşımıza tek bir konum çıkıyor: Trakya’nın Karadeniz kıyıları.
Kalkış yapan roket atmosferden çıkış yolunda Karadeniz boyunca ilerleyebilir. Ancak burada da iki engel var. Birincisi, Karadeniz çok uzun değil. İkincisi ise, Ekvator’dan uzak . Bu nedenlerle yerin hareketinden yeterince yararlanamazsınız ve büyük bir roket fırlatamazsınız. Kendi topraklarımızdan fırlatılacak roketin taşıyacağı faydalı yük oldukça sınırlı olacaktır.
Muhtemelen yukarıda özetlenen nedenlerledir ki, Milli Uzay Programı’nın hedeflerinden biri olarak dost bir ülke topraklarında Uzay Limanı inşa edilmesi duyuruldu. Hangi ülke olduğu belirtilmedi. Dünya’da bunun başka bir örneği bulunmuyor. Tek örnek olabilecek durum, Rusya’nın istasyonunun Kazakistan’da bulunuyor olması. Sovyetler döneminde inşa edilen bu istasyonun kullanım yetkisi Rusya’nın. Uluslararası ilişkileri sadece takip eden asla uzmanı olmayan biri olarak görebiliyorum ki ülkeler arası dostluklar gelip geçici. Uzaya fırlatma üssü gibi hem yüksek maliyetli hem de yüksek teknoloji yatırımı gerektiren bir tesisin, başka bir ülkede inşa edilmesi uygulanabilir görünmüyor.
Bu durum elbette Türkiye’nin uzaya fırlatma istasyonu olamaz anlamına gelmez. Yukarıda açıklanan fırlatma sistemleri konvansiyonel olarak nitelenen roket fırlatması. Evet, Türkiye topraklarında konvansiyonel fırlatma üssü kurmak kolay değil. O zaman neden odaklanmıyoruz? Tarih boyunca insan karşılaştığı zorlukları mücadele ederek ve alternatif geliştirerek aşmıştır. Yenilikçi fırlatma teknolojileri ile hem kendi topraklarımızda Uzay Limanına sahip olabilir, hem de uzay liginde rakiplerimize önemli oranda yakınlaşırız.

Ersin Göğüş
 Bilim Akademisi üyesi
 Sabancı Üniversitesi, Mühendislik ve Doğa Bilimleri Fakültesi


Kaynaklar

  1. T.C. Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanlığı
  2. Roketsan Resmî Web Sitesi
  3. Türkiye Uzay Ajansı (TUA)
    • TUA X (Twitter) hesabı
      (2023 Ağustos ayında yapılan açıklamalarda, sonda roket testinin başarıyla tamamlandığı duyurulmuştur.)
  4. DefenceTurk.net Forumları ve Haberleri
    • İğneada Roketsan Uzay Fırlatma Merkezi Tartışmaları
      (İğneada’daki inşaat faaliyetleri, fırlatma altyapısının uydudan görüntülenmesi, sivil yükleniciler ve inşaat sahasının topografik detayları burada paylaşıldı.)
  5. TurDef Dergisi
    • İğneada’dan roket fırlatması haberi – SR-100 testi
      (Testin hedef yüksekliği, kullanılan roket sistemi ve fırlatma sahası bilgileri bu haberde yer almaktadır.)
  6. Hürriyet & Anadolu Ajansı (AA)
  7. Navtex Bildirimleri (Denizcilik Genel Müdürlüğü)
  8. SavunmaSanayiST.com
    • Roketsan SR-100 roket testi ve ŞİMŞEK programı
      (Roketsan’ın uzaya erişim projeleri, roket türleri ve 2027-2028 hedefleri ayrıntılı biçimde yer alıyor.)
  9. T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı – Türkiye Uzay Stratejisi
  10. YouTube – Savunma Sanayii Röportajları ve Lansman Videoları

Yorumlar

Yorum Gönder

İLETİŞİM FORMU